logo s2

Русский язык

ФИЛАРМОНИЯ VK

 

 


Кижи бүрүзү бо сарыг өртемчейге өскерлиишкин човулаңын көөрүн Богда бурган чугаалаан турган. Ооң бир хевири чоок кижилеринден чарлыры. Кажан-на бир ада-иевистен, кырган-ава, кырган-ачаларывыстан чарлып, бойдус-биле таныжып, Тываның каас-чаражын көрүп өскениң, оларның чурт-хонаштары ээн артар. Ада-иеден чарлыры эң берге, аар согуг болур. Аныяк чаш назынымда кады төрээн оол, кыс дуңмаларымдан чарлыры кончуг берге согугну, чүрээмге аар балыгны артырган. Кады төрээннеримниң улуу болганымдан ол балыглар ам бо хүнге чедир сеткилимниң сорбузу бооп эттинмейн чоруур-дур. Ийе, мындыг чидириглерни эртери берге, ынчалза-даа меңээ сарыг шажынның өөредиглери, Сүт-Хөлден чеди хам алышкылар (Чеди-хамнар) дорт өгбелеримниң сүзүглери бо бергелерни эртеринге улуг дузалаан деп билип чоруур мен. Ала чайгаар, чаян-дөстүг кижилер-биле харылзажыр аас-кежик меңээ бол-ла таваржы бээр-дир. Ылаңгыя Үстүү-Хүрээ тудуунуң үезинде Гюдмед, Гоман, Трепунг хүрээлериниң хүндүлүг башкылары-биле ужурашканым. 2003 чылда Чадаанага хүндүткелдиг Елло Ринпоче, 2002 чылда, ам бо хүнде чок, хүндүткелдиг Богда Кегээн, 1992 чылда Арат шөлүнге чырыткылыг Далай башкының келгени чоокта чаа болган ышкаш сактыр-дыр мен. Ол башкыларның ачызындан, оларның дамчытканы тос дариназын дорт хүлээп алагным меңээ бо хүнде кончуг улуг дуза бооп чоруур дур. Ынчалза-даа качыгдалдарны оларның деңнели дег хүлээп алыры меңээ болдунмазын миннир-дир мен. 54 хар харлай бердим, хүндүткелдиг, мерген угааныг төрелдерден, чүгле мээң эвес кадайымның талазындан база, эш-өөрден Chanzy Kongar oolчарлырынга чаңчыгып шыдавас-дыр мен. Чангыс классчым, Чадаананың № 1 школазының, Чөөн-Хемчик кожуунуң, Тыва чурттуннуң алдарлыг оглу Ондар Коңгар-оолду база чидирдим. Кара чажывыстан Коңгар-оол-биле ойнап өскеш, ооң сөөлгү тыныжынга чедир чаңгыс ажылды кылып, чонувуска бараан бооп келдивис. Чыл санында-ла ховар салым-чаяанныгларны чидирер-дир бис. Үстүү-Хүрээ фестивалының «сактыышкын одаанга» оларның аттарын адап, фестивальдың киржикчилеринге сагындырып, мөңгежидип турарывыс чаңчыл аппарган. Олар шуптубөдүүн кижилер ышкаш мергежилинге шынчы бооп артпышаан, сагыш-сеткили байлак, сүзүктүг кижилер чораан. 2016 чылдың алды айга чедир оларның саны 45 четкен турган, Үстүү-Хүрээ сайтызында оларның аттары киир бижиттинген. «Чуртталгада өскерлиишкин човулаңы хем агымы ышкаш төнмес, ону кым-даа доктаадып шыдавас» деп Богда бурганның чугааланы ышкаш, бо хүннерге чедир оларның саны оон-даа өскен.
Чурттувустуң кончуг чараш, салым-чаяанныг оолдар, кыстары хеп хенертен хай-халапка таваржып, чуртталгазындан чарлы бээри сеткилимни кергедир-дир. Азы хай-халап бистен ырак черге болганы-биле бе, оларның мөчү-сөөгүн көрбээнинден бе, Кара далай кырынга ТУ-154 самолеттуң чазылганы сагыжымдан үнмес-дир. Ол чүгле мээң Валерий Халилов-биле чоок таныш турганымдан эвес, артист кижини хөй-хөй кижилер таныыр боор болгай, а Тываның хөй хөгжүмчүлери, мөгейикчилери, кайгамчык салым-чаянныг, хүндүткелдиг кижизинден чарылганы. Ылаңгыя Кызылдың, Чадаананың, Шагаан-Арыгның, Туранның, Бүрен-Хемниң бөдүүн көрүкчүлери, төп шериг оркестриниң чараш концерттерин чаңгыс эвес удаа көрүп, Валерий Михайловичиниң холун тудуп, оркестрниң хөгжүмчүлери-биле кады чурукка тыттыржып ап турганнар-ла болгай.
Хөгжүм аялгазы уран-чүүлдүң элдептиг солун хевири, ону скульптура дег холга тудуп, чурук ышкаш көөрү болдунмас, ынчалза-даа аялга чокта уран-чүүл турбас. Езулуг салым-чаянныг хөгжүмчүлерниң күүселдезиниң үезинде, көрүкчүлерниң угаан-медерелинге, хөй-хөй катап чараш сеткил-сагыш аждыышкыннарышывыраңайнып эртер. Богда бурганның чугаалааны ышкаш кижиниң медерели карак чивеш аразында өскерлири дег, Россияның камгалал яамызының төп шериг оркестри тываның чуртакчыларынга та чеже катап ындыг чараш сеткил ажыдыышкыннарын аттырган. Сирияга барып россий шериглерниң сеткилинге ындыг чараш аялгаларны чедирип, хей-аъдын бедидип, сеткил-сагыш ажыдыышкыннарын артырар дээш, Валерий Халилов чоокта чаа удурту бергени Александров ансамбли-биле бар чыткаш, маадырлыы-биле өлгеннер. Айыыл-халаптың болган черинге челээш көстүп келгенин, ол үеде көрген улус чугаалап турар.
Базабир аар балыг сеткилимде немешти…
Ам канчаар, оларның соондан мөгейдим:
- сеткил-сагыжы чиик, чырык чер кырынга катап аас-кежиктиг төрүттүнер болзун…
- ом мани падме хум…
- өршээ авыразын…

Игорь Дулуш.

ФИЛАРМОНИЯ в социальных сетях

mizhnarodniy logotip vk

yt logo

fb flogo blue broadcast 2

Устуу-Хурээ в социальных сетях

https://vk.com/ustuhure

уг логотип

фб flogo синий вещания 2

Instagram v051916 200

Филармония Контакты

 

Телефон: +7 (394-22) 2-15-20

E-mail: Этот адрес электронной почты защищён от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.
Адрес: 667000, Республика Тыва, г. Кызыл,
ул. Щетинкина-Кравченко 58

Об использовании информации сайта

При цитировании или перепечатке материалов сайта, ссылка на www.tvgf.ru обязательна.
® 2011 - 2017 , ♪Тувгосфилармония им. В.М. Халилова♫

Яндекс.Метрика